GAZİANTEP MÜZESİ
|
 |
| |
Gaziantep çevresinden toplanan taşınabilir Tunç çağı çömlekleri, Hitit kabartmaları ve Roma dönemine ait eserlerin bir araya getirilmesiyle1944 yılında Sebahat Göğüş tarafından oluşturulan Gaziantep Müzesi, önce Nuri Mehmet Paşa camiinde açılmış, taşınabilir eser sayısının her gün artması sebebiyle müzede kısa sürede genişleme ihtiyacı hissedilmiştir. 1969 yılında ise eserler inşaatı tamamlanan Müze binasına taşınmıştır.
Belkıs / Zeugma’da yapılan kurtarma kazılarında bulunan muhteşem mozaikler ve eserlerin teşhir edilmesi amacıyla, eski müzenin yanına inşa edilmiş olan yeni üzenin teşhiri, Gaziantep Valiliği’nin desteği, İl Özel İdaresinin maddi katkısıyla, 23 Haziran 2005 tarihinde ziyarete açılmıştır.
Belkıs / Zeugma’nın muhteşem mozaiklerinin ve duvar resimlerinin teşhir edildiği müze, özgün teşhiriyle dünyanın ünik müzesi haline gelmiştir. Eski müze binası ile yeni bina bir galeriyle birbirine bağlanmış olup, yeni teşhir çalışmaları neticesinde, eski müze Gaziantep ve çevresindeki taşınabilir kültür varlıklarının kronolojik sırayla sergilediği, “Kronolojik Müze” olarak düzenlenmiştir. Bu teşhir ve tanzim çalışmaları neticesinde Gaziantep Müzesi; Zeugma mozaikleri ve kronolojik vitrinleriyle Dünyadaki sayılı müzeler arasında yerini almıştır.
Gaziantep Arkeoloji müzesi 2000 m2’lik teşhir alanına sahip olup, yeni yapılan binada 16 adet teşhir salonu, teşhiri yeniden düzenlenen eski binada ise 5 adet teşhir salonu bulunmaktadır. Yeni binadaki teşhir salonlarında Zeugma kurtarma kazılarında bulunan 550 m. 2 mozaik, 120 m. 2 fresk ve heykeller teşhir edilirken, eski binada ise Gaziantep çevresinin kronolojisiyle ilgili 1752
|
| |
| ZEUGMA MOZAİKLERİ TEŞHİRİ |
| |
 |
|
Bu teşhir bölümü iki katlıdır. Alt katta, Zeugma 2000 yılı kurtarma kazılarında meydana çıkarılan Poseidon ve Euphrates evlerinin sütunlu avlusu, yemek odası, iç avlusu (impliviumu), mozaikleriyle, freskleriyle ve orijinal mimarisiyle birlikte sergilenmektedir. Bu salonda savaş tanrısı Mars’ın heykelide yer almaktadır. Ayrıca, duvarlara da Zeugma kurtarma kazılarında bulunan mozaikler monte edilmiştir. Her mozaiğin yanında, resimli bilgi panoları yer almaktadır. İkinci katta, mozaikler ve mezar heykelleri teşhir edilmektedir. Bu katın balkonundan, yeniden kurulan Poseidon evinin avlusundaki Poseidon mozaiği üsten seyredilmektedir. Ayrıca bu salondaki oturma sıralarından, Zeugma ve Gaziantep çevresiyle ilgili kısa tanıtım CD’leri projeksiyonla
|
|
| |
izlenebilmektedir.
Hemen Müzenin girişinde karşıda pembe giysili Theonoe’ nin resminin bulunduğu mozaik ziyaretçileri hoş geldiniz dercesine karşılanmaktadır.
Ön salondan sağa doğru gezi yolu izlenildiğinde, solda duvara monte edilen “Dionysos’un Düğünü” nün resmedildiği mozaik görülür. 1988 yılında Zeugma’da teşhir edildiği salondan çalınan bu mozaikte, on iki adet figürden, günümüze sadece üç figür kalmıştır. Boş kısmı soru işareti ve mozaiğin tamamının resmi konularak, tarihi eserlerimize hep birlikte sahip çıkmamız gerektiği mesajı verilmiştir. Bu salondan ulaşılan Okeanos salonunda, nehir tanrılarının anne ve babası Okeanos ve Tethis’in resimlerinin olduğu mozaik ile kadınlar karşısında güçsüz erkeği simgeleyen Akratos ve üç güzellerden Euphrosine’nin resmedildiği mozaik ve geometrik desenli modeller yer alır. |
|
 |
|
| |
 |
|
Hemen önünde ise, aşk (Eros) ve ruhun (Psykhe) yan yana resmedildiği mozaik serilidir. Theonoe’nin salonunda bolluk ve bereket tanrıçası Ge, sağında ise ölümsüz aşkın kahramanlarının resmedildiği Partenope ve Metiox mozaiği vardır. Kommagene kralı Antiokhos’un Apollon ile tokalaşma stellerinin de bulunduğu bu ön salonun sağında, Zeugma kurtarma kazılarında gün ışığına çıkarılan Poseidon ve Euphrates villalarının maketi yer alır. Bu maketten, Zeugma evinin avlusu, sığ havuzları, çeşmeleri ve mozaikleri hakkında bilgi edinmek mümkün olmaktadır. |
|
| |
 |
|
Bu salonun tam karşısında “Kadınlar Odası” bulunmaktadır. Odanın tabanında, Samsatlı Zosimos imzalı, ”Aphrodite’nin Taçlandırılması” mozaiği serilidir. Salonda, aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite’nin mermer torsosu, duvarlarda ise, sadakatin sembolü Penelope ve Akhileus’un eşi Deidemia’nın resimlerinin olduğu freskler bulunmaktadır.
Bu odanın tam karşısında, Zeugma yontusunun kadın ve erkek büstleri ve heykelleri sergilenmektedir. Hemen bu büstlerin yanında ise Zeugma – Tykhe Tapınağı biçiminde hazırlanan teşhir vitrininde Zeugma’da Arşiv odasında ele geçen ve dünya rekorları kıran 100. 000. (yüz bin)in üstündeki mühür baskılarının(Bullalar) seçilen bir kısmı sergilenmektedir.
Bu vitrinde mühürlenmiş küp, testi, sandık ve papirus belge de teşhir edilmektedir. Zeugma kentinin haberleşme ve ticaretteki önemini kanıtlayan |
|
Mühür baskıları, mektuplarda, noter belgelerinde, para torbalarının ve gümrük balyalarının v. b. mühürlenmesinde kullanılmaktaydı.
Buradan, sola dönüp, peristylin yüksek sütunlarının yanından geçerek, Euphrates salonuna ulaşılır. Bu salonda genç nehir tanrıları arasında Fırat’ın nehir tanrısı Euphrates’in resmedildiği mozaik yer alır. Yanında, Zosimos ustanın bilinen ikinci eseri olan, “Kahvaltıdaki Kadınlar” adlı tiyatro oyununun bir sahnesinin resmedildiği mozaik mevcuttur. Bunun yanında ise, üç boyutlu köprücüklerin resmedildiği geometrik mozaik teşhir edilmektedir.
Bu salondan, müzenin en büyük mekanı olan, Mars salonuna ulaşılır. Güneyinde, Poseidon evinin peristyli, sütunları, sığ havuzu ve mozaiğiyle birlikte yeniden kurulmuştur. Bitişiğinde aynı evin oturma odası yer alır. Sığ havuzda, denizlerin tanrısı Poseidon, deniz canlılarının arasında resmedilmiştir. Salonun merkezinde savaş tanrısı Mars’ın bronz heykeli, bir elinde mızrak, diğer elinde mızrak, diğer elinde çiçek tutarak, kızgın bakışlarla ayakta durur. Salonda fıskiyeli bir havuz ve çeşmesi Zeugma’dan getirilerek buraya kurulmuştur. Sığ havuzda Truva savaşıyla ilgili “Akhileus Skyros’da “konulu mozaik yer alır. Bunun sağındaki bir mozaikte, ela gözlü Antiope’yi baştan çıkaran “SatyrosAntiope”, diğerinde ise Europa ve Galatia mozaiği vardır. Bu Mars salonunun sağında ise, şarap tanrısı “Sarhoş Dionysos”, yanında ise “Dionysos’un Alayı” mozaiği teşhir edilir. |
| |
| Euphrates salonundan ikinci kata merdivenle çıkılır. Duvara monte edilen Dionysos büstünün önünden geçilerek, Galatia odasına ulaşılır. Bu oda, Zeugma’dan getirilerek burada kurulmuştur. Dionysos şöleniyle ilgili fresklerin duvarını donattığı bu odanın tabanında, geometrik desenlerin çevrelediği panoların birinde Satyros-Antiope, diğerinde Galatia resmedilmiştir. Buradan, hem tanıtım CD’lerinin izlendiği, hem de Mars salonunun üstten görüldüğü salona girilir. Balkondan Poseidon ve Perseus-Andromeda mozaiklerinin muhteşem görünümü seyredilerek, mozaiklerin büyüsüne dalınılır. Bu salondan yine Dionysos büstünün olduğu diğer salona geçilir, geometrik mozaikler ve Zeugma resimleri izlenilerek, zemin kata inen merdivene ulaşılır. Zemin katta, girişe çapraz geçilerek, ikinci katın B bölümüne ulaşan merdivenler çıkılır. |
|
 |
|
| |
Bu bölümdeki salonda, Zeugma evinin iki yemek odasının taban modelleri görülebilir. Bunlardan birinde, Minos boğasıyla ilgili konunun resmedildiği, Phasiphae – Daidalos mozaiği ile Dionysos’un Alayı mozaiği, diğerinde ise Müslümanların resmedildiği mozaikler yer almaktadır.
Bu teşhir salonlarını da gezdikten sonra hem görsel hem de bilginin hazzına varan, insan biraz dinlenmek için, kafeterya bölümüne girip, kahvesini yudumlarken, seyrettiği kartpostal, kitap, CD, sedef işlemeli hediyelik eşyalar v. b. Zeugma’nın ve Gaziantep’in anısı için hatıra olarak alınabilir.
Kafeteryadan sonra, Zeugma Villalarının yer aldığı bir maketin yanından yürüyüp, galeriden geçilerek kronolojik müzeye ulaşılır.
|
| |
| KRONOLOJİK TEŞHİR SALONLARI |
| |
Bu bölümdeki eserler, insana duyarlı aydınlatmalı vitrinlerde teşhir edilmektedir. Galerinin bitiminde sağa dönülerek, bakır, demir v. b minerallerden ve deniz canlıları ile yaprak fosillerinden oluşan tabiat tarihinin iki vitrini seyredilir. Devamında miyosen döneminde oluşan deniz canlıları Gaziantep çevresinin jeoloji oluşumu hakkında bilgi vermektedir. Daha sonra ise, Mamut iskeleti ve devamında ise, İnsanoğlunun ilk izlerini yansıtan 600. 000 yıl öncesine ait, Özellikle Dülük ve Fırat kenarı paleolitik taş aletlerinin ve bunların kullanımına yönelik didaktik materyallerin yer aldığı vitrinlerle teşhir devam etmektedir.
Bu salondan Tunç çağı salonuna geçilir. Bu salonda, Tunç çağı dönemi çömlekleri, tunçtan yapılmış, kargı, mızrak, kılıç, balta, heykelcikler, tunç çağına ait mezar buluntularından çömlekler, takılar, devamında Van Urmiye kapları ve Demir çağında Van çevresinde büyük bir krallık kuran Urartuların metal eserlerinin sergilendiği vitrinler mevcuttur. Müze Müdürlüğü’nün 1997-98 yıllarında baraj sahalarındaki Eski Tunç Çağı Nekropolündeki 312 mezarda yaptığı kazılardan elde edilen eserler görsel malzeme eşliğinde sergilenmektedir.
Bu salonda bir Tunç çağı mezarı, içinin tüm buluntuları ile orijinal olarak yeniden kurulmuştur. Salonun duvarında, Anadolu ve Gaziantep’teki antik yerleşim yerleri ve kazı merkezleri büyük panolardaki haritalarda tanıtılmakta ve Gaziantep bölgesinin kronolojisi verilmektedir. Buradan, Hitit ve Asur taş eserlerinin bulunduğu ince uzun salona geçilir. Gök tanrıları ve av sahneli kabartmalar izlenilerek, küçük buluntular odasına ulaşılır. Burada, tüm dönemleri içeren bronz insan ve hayvan heykelcikleri, kült eşyaları, figürünler, damga ve silindir mühürler, süs iğneleri, bilezikler, torklar, yüzük taşları, altın ve gümüş ziynet eşyaları sergilenmektedir. İlk vitrinlerde ilk mülkiyet fikrinin oluşmasıyla ortaya çıkan ve insanların imzası yerine geçen damga ve silindir mühürler sergilenir. Bin tanrılı Hititlerden tanrı heykelcilikleri, hayvan heykelcilikleri, kadınlar için kemik ve bronzdan yapılan saç iğneleri, çengelli iğne işlevini gören fibulalar, mektuplar ve para torbalarının mühürlenmesinde kullanılan mühür baskıları, ölen kişilere takılan altın takıların sergilendiği vitrinler yer almaktadır. Ayrıca, Arkaik dönemde başlayan, Hellenistik dönemde İskender ile devam eden gümüş sikkeler ve bronz Roma sikkeleri yer alır. Bu vitrinler İslami altın sikkeler ve Osmanlı gümüş sikkeleri ile devam ederek, Osmanlı dönemi nişanları ile son bulur. Diğer yanda ise sikkenin basım ve devirlere göre belirlenen özellikleri ile zaman içindeki değerlerini belgeleyen bilgi panoları bulunmaktadır. Zeugma’nın sembolü olan ve ziyaretçileri baygın bakışlarıyla süzen Çingene Kızı mozaiği de bu odada teşhir edilmektedir.
|
| |
 |
|
Bu salondan, Akemenid – Pers, Helenistik, Kommagene ve Roma dönemine ait heykelcikler, cam eserler, kırmızı astarlı kaplar ve tıp aletlerinin sergilendiği salona girilir. Bu salonda, Zeugma kazılarında bulunan kaplar, heykelcikler, sikkeler, mühür baskıları ve bereket tanrıçası Demeter’in heykeli de sergilenmektedir.
Bu salondan sonra, Müzenin girişine yönelinir ve girişin solunda kayaya oyulan, aile mezar
odası, lahitiyle ve mezar önüne konulan, mezar sahiplerine ait heykellerle teşhir edilmektedir.
Theonoe’ nin sevgiyi ve yaşamı simgeleyen giysisiyle başlayan müze teşhiri, kaçınılmaz sonun sergilendiği aile mezarıyla son bulmaktadır.
|
|
| |
| C-MÜZE BAHÇESİ |
| |
Müze bahçesinde çiçekler arasında, Hitit ve Geç Hitit dönemine ait ziyaret sahneli steller, gök tanrısı Teşup kabartması, Yesemek menşeili arslan ve sphenks heykelleri yer almaktadır. Bu eserlerin devamında, Zeugma’dan getirilen kartallı, yün sepetli ve insan figürlü mezar taşları, el değirmenleri ve sunaklar bulunmakta olup, bahçe gezisi lahitlerle son bulmaktadır.
Dr. Mehmet ÖNAL, Arkeolog
www.gaziantepmuzesi.com |
| |
|
