1-GAZİANTEP'TE GELENEK VE GÖRENEKLER Zamanımızda Gaziaantep ilinde yaşıyan halkın görenek ve geleneklerinde çok hızlı bir değişme, başkalaşma ve gelişme görülmekte.Ekonomik ve teknik hayatın,yeni dünya görüşünün getirdiği bir çok yeniliklere göre, gelenek ve göreneklerde de büyük değişiklikler olmuştur. Halen unutulmaya yüz tutmuş gelenek ve göreneklerimizden bir kısmını buraya almış bulunuyoruz.Gelenek ve göre­neklerin çoğu Gaziantep'in yerli halkına ait olanlardır. A-GAZİANTEP'TE EVLENME ADETLERİ: Gaziantep şehrinde orta sınıf halkın evlenmesi bir birini izleyen bir sıra törenlerin yapılmasına bağlıydı.Bu adetlerden bir çoğu 1960 lı yıllara kadar devam etmiştir,

a) DÜĞÜR GEZME:
Oğlu evlenme çağma giren ana ve babanın ilk işi,münasip bir kız aramaktır.Bunun için önce her bakımdan kendi dengi olan ailelerde gelinlik çağına basmış kız olup olmadığını sorar soruştururlar. Anne,bu nitelikte kızı olan aileleri ziyaret eder.Kızın huyunu huşunu komşulara,hamamcıya sorar kızın vücudunda bir özür olup olmadığını görmek için hamamda onu izler,beğenince istemeye ka­rar verirlerdi.
b)    DÜGÜR GİTME:
Bu iş başka bir deyimle kız istemedir.Evlenecek delikanlının an­nesi yanına yakınlarından iki-üç hanım alır, kız evine gider.Bir sırasını getirerek,"sizinle akraba olmak istiyoruz" diye sözü açar. Kız evi bu ilk isteğe hemen peki demez."Hele düşünelim" diye cevap verirler.Kız evide oğlanı sorar soruşturur (berbere, hamacı-ya, kahveciye).Yakın akrabaları ile konuşur. Kendi aralarında uy­gun bulursa, oğlan tarafının ikinci veya üçüncü gelişinde, "Kıs-metse ne diyelim" derler.Bu söz isteği kabul etmektir.Bu sırada kız kahve getirir.Eğer vermemek kararında iseler kız hiç görül­mez.
c)    SÖZ ALMA:
Ya düğür gitmede yahut birkaç gün sonra gönderilen haberle ka­rarlaştırılan günde oğlan tarafın erkek ve hanımları kız evine gi­derler. Daha önce oğlanın ailesi tarafından şeker,meyve, tatlı gibi yiyecekler gönderilir. Bu yiyeceklere kız tarafıda bir şeyler ka­tar, yenilir içilir. Bu sırada söz açılır,yine kabul anlamına gelen bir söz söylenir. Esasen söz alma bir şekilden ibarettir. Daha önce verilmiş olan sözü erkekler huzuru ile pekiştirmektir.Bu sırada hanımlarda başka bir odada aynı işi yaparlar. Katkı olarak kıza a-vadanlık ve esvab gibi, neler yapılacağını kararlaştırırlar. Bazen kıza erkek tarafından verilecek bu hulliyat ve eşya işi ilk kabul vaadi alındığı günde konuşulabilir.
ç)   BEKLİK TAKMA (NİŞAN)
Eğer düğünün acele yapılması isteniliyorsa kıza yapılması ka­rarlaştırılan avadanlık   ve   çeşitli   giyim   eşyaları   hazırlanır, eşyaları hazırlanır.Belirtilen günde oğlan tarafından tatlı ve başka yiyecekler gönderilir. Kıza verilmesi kararlaştırılmış bulunan eş­yalarla birlikte kız evine gidilir.Yine birlikte yenilir, içilir.Bu sıra­da iki tarafın yakın akrabaları kıza yüzük, bilezik, kolbağı, altın takarlar.Uzayan nişan devrelerinde oğlan tarafı ilkbaharda kay­mak, Ramazan bayramında şeker, Kurban Bayramında kurban,   . meyveler turfanda iken yeteri kadar bunlardan gönderilir. Ni­şanlılığın sürdüğü sırada oğlan evi iki tarafın yakın akrabalarını yemekli kır gezintilerine davet eder.Bunun adına ( Nişanlı sahrası ) denir.
d)    ELBİSE BİÇİLMESİ:
Evlenme töreni yaklaştıkça gelinin elbiselerini biçmek üze­re başka bir tören yapılırYine oğlan tarafından yiyecekler gönderilir .Sonra oğlan tarafın yakınlarından birkaç hanım­la birlikte terzi alınıp kız evine götürülür. Terzi elbiseyi biçtikten sonra makası kumaşların üzerine atar. Bunun üzerine kız ve oğlan annesi veya temsilcisi terziye bahşiş verirler. Bazen kız terzinin evine götürülür.Bu yollardan birini seçmek iki tarafın anlaşmasına bağlıdır.
e)  YATAK BİÇME:

f)   ÇEYÎZ TÖRENİ: (CEHİZ TÖRENİ)
Oğlan tarafın akraba ve erkek arkadaşları belirtilen günde kız e-vine gider,biraz oturulur, kahve, sigara, yaz ise şerbet ikram edi-lir.Sonra kıza ait eşyalar yani çeyiz getirilen araçlara yükletilir ,götürülür.Çeyize geliş ve gidiş sırasında erkekler (yah,yah ) diye nara atar,kız taraf kadınları (lü-lü-lü ) naraları ile buna karşılık verirler.Aynı iş,çeyiz oğlan evine vardığı zaman da orada yapı­lır. Çeyiz eskiden çıngıraklı,süslü katır ve beygirlerle taşmırdı.Kız evinden çeyiz sırasında bir şey aşırmak adet ve mubahtır.
g)   ÇEYİZ YERİ (CEHİZ YERİ)
Çeyiz oğlan evine taşındıktan az sonra belli günde kız evine mensup hanımlar oğlan evine giderler. Burada çeyiz kızın odala­rına yerkleştirilir,ev döşenir.Ayrıca giyecek eşyaları iplere atılır, duvarlara asılır.Kız evinden gelen misafirlere yemek ikram edilir. Kız bu törene katılmadığından sefer taslarından ona da yemek gönderilir, h)   KINA GECESİ
Çeyizden hemen üç-beş gün sonra yapılır.Bunun için oğlan tara­fı kız evine yeteri kadar kına gönderir.Burada kına yoğurulur, ha­mur haline getirilir,bir tepsi içine küme küme sıralanır ve üstleri­ne birer mum dikilir.Oğlan tarafının erkekleri akşamdan sonra el­lerine aldıkları fenerle maya ve türküler söyleyerek kız evinin ka­pısına gelirler.Kapı önünde maya söylenip ( yah yah ) diye nara atılır.Bu sırada da " Ver kınayı gidelim hocaya selam edelim ", "Ver kınayı gidelim,müşavere edelim" diye bir ağızdan bağırılır .Kız evinin verdiği üzerinde mumlar yanan kına tepsisi alınıp oğ­lan evine götürülür.Mayalar,yah'lar,zılgıtlarla oğlanın eline kına yakıhr.Kız evindede kızın genç arkadaşları kızın eline kına ya­karlar,

i)   NİKAH
Nikah bazen nişandan hemen sonra yapılır,bazan da sonra,zifaf tan bir iki gün önce olur.Eski evlenmelerde bu iş için ilkin kadı­dan izinname denilen ve mahallenin imamına hitaben yazılan bir nikah kıyma ruhsatı alınırdı.Nikahta oğlan ve kız bulunmaz ve­killeri tarafından temsil edilirlerdi.Baba ,amca,veya başka yakın­larından biri vekil olabilir.İmam iki tarafın ayrı ayrı kapılarına gi-derek,"Falanı vekil yaptmmı?"diye sorar.Nikahta mihir denilen ve boşanma halinde erkeğin yükleneceği cezai şart da tespit edilir.

j)   GELİNÇİ: Belli günde,öğle ve ikindi arası oğlan tarafından 5-10 kadın kız evine giderler.Giydirilip süsülenmiş bulunan gelini ortalarına alıp oğlan evine getirirler.Bu törende geline mor püsküllü.sarı edik ( Bir çeşit yerli çizme) ,ak bir çarşaf giydirilir. Çarşaf içinde geli­nin başı hörgüç gibi yükselir.Gelin evinden çıkartılıp uzaklaştırı­rken mahallenin muhtarı, bekçisi veya kahvecisi yola ip çeker, oğlan evine mensup bir kişi tarafından bahşiş verildikten sonra geçit verilir .Bu iş çeyiz törenindede yapılır. Gelin götürülürken yaşlan 7-10 arasında ki kız çocukları gelin alayının önünde kollarını birbirine geçirerek hoplaya zıplaya yürürler.Bu sırada özel sözlü bulunan bir ezgi söylenir.

Sizin inne bizim inne
Gel kapıdan hanek dinle
Aaşo maşo... Kişşş...
Sizin saç bizim saç
Kız anasının kamı aç
Aaşo maşo... Kişşş.

Gelin alayına kız evinden (gece yengesi) denilen 2-3 kadın ka-tılır.Bu kadınlar geceyi oğlan evinde geçirir, ertesi gün ayrılırlar. Gelin oğlan evine gelince kaynanasının elini öper,kaynana da yü­zünü açar ve yüzünden öper,başına avuçla şeker ve ufak para sa­çar. Bir şeker de kızın ağzına verir, k)   ZİFAF - GERDEK:
Gerdek gecesi güveyinin yakın arkadaşları toplanır.Yeni elbise­lerini giydirirler.Bunun adına ( güveyi donatma ) denir.Bu sırada mayalar,türküler söylenir. Erkekler öbür törenlerde olduğu gibi topluca yalı çağırır.Kadınlar tarafından zılgıt denilen lü-lü-lü ile karşılık verilir.Güveyi donatılmadan önce bir aralık ortadan kay­bolur. Nerede ise aranıp bulunur, bundan sonra güveyin iki yanın-da,yanar mumlar taşıyan iki sağdıç,önde gazel ve ilahiler söyle­yen güzel sesli okuyucular,arkadaş ve akrabalar tarafından yatsı namazına götürülür. Namazdan sonra güveyi imamın ve orada hazır bulunan yaşlı kimselerin ellerini öper.İmam dua eder. Aynı merasimle eve dönülür. Camiden dönüş sırasında güveyinin yakın ve muzip dostları fırsat buldukça ona yaklaşarak iğne batırırlar. Bir bölüm arkadaşları ise buna karşı güveğiyi korumağa çalışır­lar.
Öbür yandan güvey namazda iken,kadın hocalar tarafından geli­ne abdest aldınlır.İki rek'at namaz kıldırılır. Köşke oturtularak ö-ğülür. Özel bir ezgi ile söylenen bu öğmenin   sözleri   şöyledir:

z

Aç gözünü kıl temaşa Gark oldun türlü kumaşa Erin ile hoşça yaşa Gerdeğin mübarek ola Gelinçinde pişen aşlar Hasidin dişini taşlar Amin deyin her kardeşler Gerdeğin mübarek ola. Nedir bu boynunu büküş Yaramahuyunu değiş Bir hilat değer bu öğüş Gerdeğin
mübarek ola.

Eğer ertesi günü düğün yapılacak ise öğme töreni düğünde de yapılır.Ancak burada öğme sözünün son mısrasındaki gelinçi ye­rine (düğünün) denir.
Güvey namazdan gelince yah,zılgıt sesleri arasında gerdeğe ya­ni gelinin bulunduğu,geceyi birlikte geçireceği odaya girer. Önce iki rekat namaz kılar,bundan sonra gelinin duvağını açar. Hoşgel-din der.İlk tanışma olur.Güvey tepsi içinde zifaf odasının bir ya­nında duran şeker ve çerezlerden bir çevreye doldurur. Dışarı çı­kar. Hazır bulunanlara dağıtılmak üzere arkadaşlarından birine verir.Bundan sonra tekrar gerdek odasına döner.Yatmadan önce haline göre yatağın üzerine bir para atar. Bu para ertesi günü ge­linin bahşiş ve başka masraflarını karşılamak içindir. Namaz dö­nüşü oğlan babasının ve orada bulunan yakınlarından büyüklerin elini öper. Güveyin arkadaşları sabahleyin erkenden gelip onu

hamama götürürler. Kız tarafına katmer gönderirler. 1
K)   DÜĞÜN:
Gerdek gününün ertesi günü iki tarafın misafirleri oğlan evine gelirler. Kadın çalgıcı ve söyleyiciler çalıp söylerler. Gelinler, kızlar sıra ile oynarlar.Evin bitişiğinde ( aş evi) denilen evde el-beşte ve masere kazanı denilen büyük kazan ile yemekler pişer. İlkin kız evinin misafirleri olmak üzere bütün davetliler konu komşu yemeklenir. Bu sırada kız anasının aşçılara bahşiş vermesi adettendir.Aynca gelinde bahşiş verir. Kimi düğünler ( şabalı) olur.Bunda çalgıcıların başı sıra ile davetlileri dolaşır."Saba falan hanımdan" diye bağırır.Adı söylenerek bağrılan hanım bir miktar para verir.Şabacı,falan hanımdan diye bağırarak aldığı parayı gösterir.
Düğünden önce oğlanın yakınları düğünün ihtiyacı olan yağ, pi­rinç, ekmek et göndermek suretiyle yardım ederler. Kimi evlen­melerde gelinçi ve düğün aynı günde yapılır.Yine yemek ikram edilir.Çalgı çalınıp oynanılır, eğlenilir.
Evlenme işinin ilk töreni olan( beklik) takmadan önce,oğlan evi tarafından münasip bir kadın (okuyucu ),Ya davet edici olarak seçilir.Yukarıda sırası ile anlattığımız.Törenlere gelecek hanımla­rı hep bu okuyucu çağırır. Çağırılan kimse okuyucuya bulgur ve­ya para olarak bir bahşiş verir. Bazen okuyucunun ücreti sağlana­rak çağırılandan bi şey alması önlenir. Köylerde düğüne davet e-dilenlere ( okuntu) denilen bir hediye gönderilir .Okuntu gönde­rilen kimse düğüne gelirken hediye getirir.
Düğünlerde hizmet eden ve (Maşta) denilen bir kadın var ki; düğünü, özellikle yemek işlerini idare eder.gelinle ilgilenir.Ona , yakınlık gösterir, nasihat eder.Düğünden sonra gelin kayınbabasının, büyük kayınlarının elini öper, tanışır. Onlar da isterlerse

hallerine göre yüzük, bilezik gibi bir hediye verirler.
m) EL ÖPME:
Düğünden birkaç gün sonra kız evi oğlan tarafına misafirle­rini alarak gelmesi için haber yollar. Bu tören güveyin kayın-babası, kayınanası ve başka yakınlarıyla tanışması içindir. Bu gün kız evi misafirlerine yemek ve tatlı ikram eder. Güveyi kayınbabasını elini öper. Misafirler dağılırken kayınbaba da­madına bir saat, bir halı, bir paşa mangalı ve ya başka kıymet­li bir hediye verir.
n)KÖSKALTI:
Bu el öpme törenini tamamen tersidir. Bu kez kız tarafı oğ­lan tarafına ziyafete gelir. Yenilir içilir. Düğün ve el öpme tö­renlerinden sonra daha önce çeşitli törenlere çağrılan akraba­lar iki tarafı yemeğe davet ederler.Eğer ziyafet kırda yapılırsa bunun adına (Gelin Sahresi), (Güvey Sahresi) denir.